Hava Emisyonları

General Introduction

Hepimiz şehirler üzerinde sis bulutları görmüşüzdür ve kirliliğin insanlar ve çevre için sağlıksız olduğunu biliriz. Bu görünür duman, tesisinizden çıkan hava emisyonlarının sonuçlarından bir tanesidir, ancak  Endüstriyel süreçler ve işlemler, insan sağlığını etkileyen ve iklim değişikliğine katkıda bulunan görünmeyen diğer kirleticileri de havaya verir.

Hava emisyonları genel olarak aşağıdakiler tarafından üretilir:

  • Tesis operasyonları: kazanlar, jeneratörler ve soğutma sistemleri (tipik olarak toz/katı parçacık (PM10, PM2.5), çeşitli azot oksitler (“NOx”), çeşitli sülfür oksitler (“SOx”), ozon tüketen maddeler (“ODS”) ve diğer zehirli havayı kirleten maddeler yayarlar).
  • Üretim süreçleri: üretim hattı ekipmanları ve üretim prosesleri (tipik olarak uçucu organik bileşenler (“VOC’ler”), ozon tüketen maddeler (“ODS”), toz/parçacıklar (PM10, PM2.5) ve diğer zehirli hava kirleticilerini yayarlar).

ÖNEMLİ NOT: Aşağıda tesisinizde hangi hava yayan işlemlerin veya proseslerin olduğunu seçmeniz istenecektir. Bu seçimler sizi tesisiniz için en uygun olan sorulara yönlendirecektir. Faaliyet veya üretimden kaynaklanan hiçbir tesis hava emisyonu yoksa, bu bölümü tamamlamanız gerekmez.

Higg hava emisyonları bölümü aşağıdakileri yapmanızı gerektirir:

  • Tesis operasyonlarınız ve var ise soğutma sırasında tesisinizden yayılan emisyonların miktarını izleyin.
  • ÖNEMLİ NOT: Eğer tesisinizde soğutucu akışkan kullanıyorsanız, hangi soğutucu akışkanların kullanıldığını belirtmeniz istenecektir. Bu soğutucular, Sera Gazı (GHG) emisyon hesaplamalarını etkileyecektir, bu nedenle soğutucu akışkan takibini doğru bir şekilde bildirmeye çalışın.
  • Üretim proseslerinden çıkan emisyonların, eğer varsa, miktarını izleyin.
  • Kontrol cihazları / azaltma işlemleri ve izleme sıklığını işletme ve soğutma emisyonları için listeleyin.
  • Kontrol cihazları / azaltma işlemleri ve izleme sıklığını üretim emisyonları için listeleyin.
  • Azot Oksitler (NOx), Kükürt Oksitler (SOx) ve Parçacıklı Maddeler (PM) ile ilgili geliştirilmiş performans konusundaki başarıları belirtin.
  • Tesisinizin hava emisyonlarını iyileştirmeye yönelik ekipmanın modernleştirilmesi için bir prosesi olup olmadığını belirtin.

UNUTMAYIN: Soğutuculardan kaynaklanan çoğu hava kirliliği sızıntıları ekipmandaki arıza veya sızıntılardan kaynaklanmaktadır. Çevre Yönetim Sistemi bölümünde size yöneltilen bakım sorusu bu bölüm ile de ilgilidir çünkü önleyici bakım sızıntı emisyonları önlemenin en iyi yollarından biridir.

Hava Emisyonlarına Giriş

Tesislerden kaynaklanan hava emisyonları genel olarak aşağıdakiler tarafından üretilir:

  • Üretim süreçleriniz: üretim hattı teçhizatı ve üretim süreçleri
  • Tesis operasyonlarınız: kazanlar, jeneratörler ve soğutma sistemleri

Emisyon türleri arasında şunlar bulunmaktadır:

  • Noktasal Emisyonlar – bir şekilde kontrol edilen ve atmosfere baca gibi tek bir kaynaktan salınan hava akışı.  Bu emisyonlar, kazanlardan kaynaklanan emisyonlar gibi tesislerle ilgili veya uçucu kimyasal madde kullanımına yönelik boşaltma sistemleri gibi prosesle ilgili olabilir.
  • Noktasal Olmayan veya Kaçak Emisyonlar – Higg FEM için bu hava emisyonu kaynakları, genel kapalı veya açık hava ortamlara salınan emisyonlardır.  Bu tip emisyonlar, film baskısı, leke temizleme, boyama vs. gibi prosesle ilişkilidir). 

Emisyon kaynaklarından herhangi biri, tek bir tesiste birkaç boşaltma noktası içerebilir. Örneğin bir tesiste birden fazla kazan veya çok nokta kaynaklı proses emisyonları bacaları bulunabilir.

Bunlar, bu faaliyetler nedeniyle havaya salınan yaygın kirleticilerdir:

  • toz / parçacıklar (PM10, PM2.5) – tipik olarak yakıt yanması, iplik eğirme, sentetik elyaf imalatı ile ilişkilendirilirler
  • çeşitli azot oksitleri (“NOx”) – tipik olarak yakıt yakma ile ilişkilidir
  • çeşitli sülfür oksitleri (“SOx”) – tipik olarak yakıt yakma ile ilişkilendirilirler
  • uçucu organik bileşikler (“VOC” lar) – tipik olarak kumaş kaplamaları, çözücüler, yapışkanlar, kumaş baskı, tenterframe’ler ile ilişkilendirilirler
  • ozon tüketen maddeler (“ODS”) – soğutucu akışkanlarda, pek çok giyim eşyası temizleyicisi ve bazı yapıştırıcılar ve çözücülerde yaygın olarak bulunurlar
  • zehirli veya toksik hava kirleticileri – tipik olarak yakıt yanması, çözücüler, yapışkanlar ve bazı giyim eşyası bitim işlemleriyle ilişkilidir
  • Eğirme, ezme ve dokumadan kaynaklanan denetlenen pamuk tozu emisyonu

Belirli bir emisyon kaynağı (kazan işlemleri, birden fazla üretim hattı veya prosesi) için birkaç emisyon veya boşaltma noktası olabilir. Fabrikanızın emisyon noktaları, fabrikanız tarafından salınan hava kirleticilerini kontrol etmek için en büyük fırsatınızdır. Hava emisyonları için en yaygın boşaltma noktaları şunlardır:

  • Yığınlar, bacalar veya havalandırma kanalları (mutfak gibi üretim ekipmanları veya yurt servislerinden)
  • Açık depolar
  • Tozlu malzemelerin taşınması veya hareket ettirilmesi
  • Çözücü uygulamaları

Hava emisyonlarının yönetimi, enerji, su ve atık yönetimine göre farklı bir yaklaşım gerektirir. Hava emisyonları, belirli bir seviyeye ayarlanırken, enerji, su ve atık sürekli olarak iyileştirilebilir.

Fabrikanızın hava performansı gerçekten sahip olduğunuz ekipmana bağlıdır. Eski veya yeterli düzeyde bakımı yapılmamış ekipmanınız varsa, hava emisyonları açısından yüksek risk taşırsınız. İyi hava emisyonu yönetimini sağlamak için yapabileceğiniz en iyi şey üst düzey modern cihazlara sahip olmak ve mevcut ekipmanları korumak ve izlemek için katı bir prosese sahip olmaktır.

CFC’ler ve HCFC’ler (ozon tüketen maddeler) sahada kullanılırsa, bu gazların aşamalı olarak uzaklaştırılması için çözümler düşünülmelidir. Bir çözüm, soğutucu, aerosol iticileri ve köpük üfleme ajanları uygulamalarında HFO gibi düşük GWP’ye sahip kimyasallar kullanmaktır. Hangi soğutucu akışkanın izlenmesi ve uzaklaştırılmasının önemli olduğunu belirlemek için aşağıdaki listede bulunan soğutuculara ve referans numaralarına bakın: https://www.ashrae.org/standards-research–technology/standards–guidelines/standards-activities/ashrae-refrigerant-designations.

Higg size iyileştirme konusunda nasıl yardımcı olabilir?

Hava emisyonları konusunda tedbir almak için, yerine getirmeniz gereken birçok önemli husus vardır:

  1. Yerel kurallarınızı/izin gereksinimlerini bilmeniz, izleme/yürütme işleminin nasıl yürüdüğünü bilmeniz ve uyumu (Higg FEM İzinleri ve EMS bölümü) göstermek için bir prosese sahip olmanız gerekir
  2. Fabrikanızın hava emisyonları (Higg FEM Uygulanabilirlik Testi) kaynaklarını bilmeniz gerekir
  3. Fabrikanızın yaydığı hava kirleticilerini izlemelisiniz (Higg FEM Seviye 1)
  4. Uyumu/standardı sağladığınızdan veya daha fazlasını yaptığınızdan emin olmak için kontrol cihazları takmalı ve/veya modern ekipmanlara (örneğin, modern kazan) geçiş yapmalısınız (Higg FEM Seviye 1)

Hava emisyonları genellikle teknolojilerinize ve makinelerinize bağlıdır, bu nedenle, ekipmanı korumak ve yükseltmek önemlidir. Hangi teknolojilerin azaltılmış emisyonlar ile ilişkili olduğu konusunda size yol gösterecek bir standart değildir, ancak Higg FEM soruları sizin kendi emisyonlarınızı yönetmeniz için en doğrudan tedbirleri almanızı sağlar. Ekipmanları nasıl bakım altına alacağınızı bilmek, sahada eğitimli bir teknik uzman için en uygun iştir.

GHG emisyonları, enerji kullanımı ve yakıt tüketimi ile sınırlı değildir, aynı zamanda üretim süreçleri sonucunda ortaya çıkan emisyonlardan da kaynaklanırlar. Tesis Çevre Modülü’nün hava bölümü, yakıt yanmasına bağlı olmayan GHG emisyonlarınıölçer. Eğer fabrikanız bu tür HFC’ler (örneğin soğutucu kaçağı ve aerosol iticiler ve köpük üfleyici ajanlar içerisinde HF’lerin serbest bırakılması) ve üretim emisyonları için kontrol cihazları gibi yanıcı olmayan kaynaklardan GHG gazlarının salınımını yapıyor ise, Higg Endeksi size Sera Gazı (GHG) ayak izinizin bir parçası olarak GHG emisyonlarını hesaplamak konusunda yardımcı olacaktır.

Higg FEM’de Hava Emisyonlarının İzlenmesi ve Raporlanması

Hava emisyonları verisinin doğru bir şekilde izlenmesi ve raporlanması, iyileştirme fırsatlarına ilişkin tesise ve paydaşlara detaylı bilgi sağlar. Verinin doğru olmaması, tesisin hava emisyonlarının anlaşılmasını ve çevresel etkileri azaltacak belirli faaliyetlerinin tespit edilebilmesini sınırlandırmaktadır.

Hava emisyonları izleme ve raporlama programını oluştururken aşağıda belirtilen ilkeler uygulanmalıdır:

  • Bütünlük – İzleme ve raporlama programı, tüm ilgili kaynakları içermelidir (FEM’de belirtildiği gibi).
  • Doğruluk – Hava emisyonları izleme programına yapılan veri girişinin doğru olduğundan ve güvenilir kaynaklardan elde edildiğinden emin olun (örneğin, onaylanmış ölçüm ilkelerine veya mühendislik hesaplamalarına, vs. dayalı olan emisyon testi veya sürekli izleme sistemleri)
  • Tutarlılık – Hava emisyonu verilerini izlemek için emisyonlara ilişkin karşılaştırmalara izin yöntemler kullanın. İzleme yöntemlerinde, kaynaklarda veya hava emisyonu verisini etkileyen diğer işlemlerde herhangi bir değişiklik olması halinde bu durum belgelendirilmelidir.
  • Şeffaflık – Tüm veri kaynakları (örneğin, test raporları), kullanılan varsayımlar (örneğin, hesaplama teknikleri) ve hesaplama yöntemleri, veri envanterlerinde açıklanmalıdır ve belgelendirilmiş kayıtlarla ve destekleyici kanıtla kolay bir şekilde doğrulanabilir olmalıdır.
  • Veri Kalitesi Yönetimi – Kalite güvence faaliyetleri (dahili veya harici) tanımlanmalı ve raporlanan verinin doğru olmasını sağlamak için hava emisyonu verileriyle birlikte veri toplamak ve izlemek için kullanılan süreçlerde uygulanmalıdır.

Yukarıda belirtilen ilkeler, Sera Gazı Protokolü – Bölüm 1: GHG Hesaplama ve Raporlama İlkeleri’nden uyarlanmıştır.

Uygulanabilirlik Testi

Hava emisyonları bölümündeki soruları tamamlamanız gerekip gerekmediğini belirlemek için fabrikanızın ilgili Hava emisyonları kaynaklarına sahip olup olmadığını değerlendirmemiz gerekir. Hava emisyonları, işlemler için buhar üreten malzeme işleme ekipmanları VE / VEYA kazanlarından kaynaklanabilir.

İlk olarak fabrikanızda hangi işlemlerin veya proseslerin var olduğunu seçmeniz istenecektir. Bu seçimler sizi tesisinize en uygun olan Higg sorularına yönlendirecektir.

  • Hava emisyonuna neden olan işlemleriniz varsa (örneğin kazan), her seviyedeki işlem emisyonlarıyla ilgili soruları cevaplayacaksınız.
  • Hava emisyonuna neden olan herhangi bir üretim prosesiniz varsa (örneğin çözücüler veya yapışkanlar), Seviye 1’deki üretim emisyonlarıyla ilgili soruları cevaplayacaksınız.
  • Herhangi bir tesis işleminiz veya üretiminizde hava emisyonu yok ise, bu bölümü tamamlamanız gerekmez.

1. Tesisiniz aşağıdaki işletim ekipmanlarından herhangi birini içeriyor mu?

  • Kazan
    • Seçilirse, bize boyutunu söyleyin:
      • Küçük: 50 MW’dan az
      • Orta: 50 MW – 300 MW
      • Büyük: 300 MW’dan daha fazla
  • Jeneratörler
  • Yanmalı Motorlar (örneğin, benzinli pompalar)
  • Endüstriyel Fırınlar (ısıtma/kurutma/kürleme için)
  • Yanmalı Isıtma (Ocak) ve havalandırma
  • Soğutucu içeren aygıt (iklimlendirme sistemi dışında)
  • Havalandırma (soğutma)
  • Tesis işlemlerinden hava emisyonuna neden olduğu bilinen diğer kaynaklar
  • Diğer uçucu organik bileşik (VOC) kaynakları

2. Tesisiniz aşağıdaki işlemleri yapıyor mu veya aşağıdaki maddeleri kullanıyor mu?

  • İplik eğirme veya sentetik elyaf imalatı
  • Finisaj (ürünün görünümünü, performansını veya dokusunu etkileyen ve kurutma sonrası gerçekleşen mekanik veya kimyasal proses)
  • Çözücüler
  • Yapıştırıcılar/çimentolama
  • Baskı
  • Boyama
  • Germe çerçeveleri veya diğer ısıtma işlemleri
  • Leke temizleyiciler (*Leke temizleyiciler, kumaş, yatak örtüleri, ayakkabılar gibi bitmiş üründeki kir lekelerini gidermek için kullanılan kimyasal maddelerdir. Pek çok durumda leke temizleyici olarak aseton esaslı kimyasal maddeler kullanılmaktadır.  Leke temizleme işlemi, üretim prosesi esnasında çevrimiçi olarak yapılabilir veya leke temizliği için tesisin özel bir odası olabilir.)
  • Püskürtmeli kimyasallar veya boyalar
  • Diğer ozon tabakasını delen madde (ODS’ler) kaynakları

3. Tesisiniz hava emisyonlarını izliyor mu?

Hava Emisyonları – Seviye 1

Questions

Tesisinizin operasyonlarıyla bağlantılı tüm hava emisyonu kaynaklarını seçin

Lütfen tüm hava emisyonları için veri girişi yapın. Lütfen aynı emisyon kaynağıyla ilgili olabilecek tüm kirletici maddeleri seçin. Bu soru, üretim proseslerinden kaynaklanan emisyonları içermez.

  • Kaynak
  • Bu kaynak emisyona neden oluyor mu?
  • Bu kaynağın neden olduğu emisyonları izliyor musunuz?
  • Bu kaynak hangi ekipmanla bağlantılı?
  • Bu kaynakta hangi kirletici maddeler bulundu?
  • Kirletici maddeler resmi bir kurum tarafından düzenlendi mi?
  • Kirletici bir izne göre düzenleniyorsa izinle uyumlu mu?
  • Tesisiniz uyum sağlamıyor ise, tespit edilen madde için eylem planını güncelleyin
  • Bir kopyasını yükleyemiyorsanız, lütfen eylem planını açıklayın
  • Varsa emisyon test raporunu (raporlarını) yükleyin.
  • Ek yorumlar

Not: Sonraki sürümde Higg FEM, emisyon verilerinin detaylı izlenmesini ve raporlanmasını gerektirecek olup aşağıdaki teknik kılavuz ve doğrulama gereklilikleri referans için verilmiştir.

Bu sorunun amacı nedir?

Bu sorunun amacı, tesislerin sahadaki işlemlerden kaynaklanan hava emisyonunu raporlamasını sağlamaktır. Bu soru, sahadaki operasyonlardan havaya yayılan tüm olası emisyon kaynaklarını envantere dahil etmenizi sağlamalıdır.

Teknik Rehberlik

Hava emisyonları, aşağıda özetlenen farklı yöntemlerle ölçülmekte ve düzenlenmektedir. Emisyonlarınızın uygun olup olmadığını değerlendirirken aşağıda belirtilen standart tiplerinin dikkate alınması gerekmektedir:

Hava kalitesi standartları: Bunlar, bir hava kuşağında insan sağlığı ile ilgili kalite rehberleridir. İyi örnekler arasında ABD Ulusal Ortam Havası Kalite Standartları (https://www.epa.gov/criteria-air-pollutants/naaqs-table), Çin Ortam Havası Kalite Standartları (GB 3095-2012) ve Dünya Sağlık Örgütü hava kalitesi teknik rehberleri (https://www.who.int/airpollution/guidelines/en/) sayılabilir. Tesislerin emisyonları, ilgili ortam havası kalite teknik rehberlerinde belirtilen orana ulaşan kirletici konsantrasyonlarına neen olmamalı veya ilgili  ortam havası kalite teknik rehberlerinde belirtilen hedeflere ulaşmaya önemli katlı sağlamalıdır. Bu sadece, potansiyel zemin seviyesi konsantrasyonları değerlendirmek için referans hava kalitesi değerlendirmeleri ve atmosferik yayılım modelleri kullanılarak nicel veya nitel değerlendirmelerle tahminde bulunarak belirlenebilir. Bazı ülkelerde düzenleyici değerlendirme (izin) için zemin seviyesi konsantrasyon ölçümleri kullanılmaktadır.


Emisyon standartları (konsantrasyon): Hava kirliliği sınırları, bazı durumlarda konsantrasyon sınırlarıdır (ör. ppm, mg/m3). Düzenleyici kurumlar, hava kirliliğini azaltma hedeflerine dayanarak maksimum emisyon konsantrasyonları belirleyebilir. Örneğin, otomobiller için hükümetler, egzozda ölçülen konsantrasyon sınırları düzenleyebilir. Bu husus küçük yakma tesisleri (örneğin kazanlar) için de geçerlidir; burada da emisyon standartları konsantrasyon cinsindendir (örneğin gazlı kazan, bacadan ölçülen 320 ppm NOx konsantrasyonu ile sınırlandırılmıştır). Bu küçük tesislerin izinleri de bacada ölçülen konsantrasyonlara dayalı olabilir. Bunlar miktarlar değildir, ancak özellikle debilerin bilindiği durumlarda miktarın hesaplanmasında veya tahmin edilmesinde faydalı olabilir.


Emisyon standartları (miktar): Hava kirliliği sınırları, bir kaynaktaki emisyonların gerçek miktarıyla da ölçülebilir. Bazı düzenleyici kurumlar, tesisin tamamındaki yıllık emisyon miktarını sınırlandırırken diğerleri, mevzuat veya diğer gerekliliklere göre tanımlanmış veya belirlenmiş olan noktasal emisyonlar uygulamaktadır. Miktar, çevre üzerinde etkiye sahip olan toplam emisyon miktarıdır.

Emisyonların izlenmesine dair düzenleyici gereklilikler, yerel düzenleyici gerekliliklere göre değişiklik göstermektedir. İzleme programınız vasıtasıyla üretilen emisyonlar ve ortamdaki hava kalitesine ilişkin veriler, tesis ve proses tarafından zaman içerisinde boşaltılan emisyonları göstermelidir. Örneğin, veriler, parti prosesi üretimi ve dönemsel proses değişkenlikleri gibi üretim prosesindeki zamana bağlı değişkenleri dikkate almalıdır. Yüksek oranda değişken süreçlerden kaynaklanan emisyonların daha sık veya kompozit yöntemlerle örneklenmesi gerekebilir. Emisyon izleme sıklığı ve süresi ayrıca, bazı yanma işlemi operasyon parametreleri veya girdileri (örneğin yakıt kalitesi) için sürekli testlerden daha sık olmayan, aylık, üç aylık veya yıllık yığın testlerine kadar değişebilir. Çeşitli kaynakların neden olduğu yıllık emisyon miktarlarının, proses girdilerini (örneğin proseste kullanılan kimyasal madde miktarı ve tipleri) baz alan mühendislik tahminleri veya modelleme kullanılarak da belirlenmesi gerekebilir.

Hava Emisyonları Envanterinin Oluşturulması:

Tesise, emisyonları ve kaynaklarını izlemek ve yönetmek için bir hava envanteri gerekmektedir. Tesis envanteri hazırlamak için tüm yardımcı faaliyetlerin ve ekipmanların emisyonları dahil edilmelidir. Envanterin güncel olduğundan emin olmak için düzenli değerlendirme yapılmalıdır. Bu envanter, izinle düzenlenen ve henüz düzenlenmemiş olan emisyon kaynaklarını içermelidir.

Aşağıdaki öğelerin envanterde yer alması önerilir (kaynak: GSCP):

  • Bilinen veya mevcut olma ihtimali olan kirleticiler
  • Yayılan her bir kirleticinin miktarı
  • Emisyon/boşaltma noktaları
  • Kontrol cihazları ve işletme parametreleri
  • İzleme sıklığı
  • Yasal yönetmelikler ile uyum

Örnek envanteri şu adresten indirebilirsiniz: https://www.sumerra.com/wp-content/uploads/Air-Emissions-Inventory.xlsx

Emisyon testi (konsantrasyon): Emisyon testi, bazı durumlarda konsantrasyon tarafından düzenlenmekte olup bu durum, belirli test konumlarının zaman başına belirlenen emisyonlardan daha düşük seviyede olmalarını gerektirmektedir. Test, temsili işletme senaryoları esnasında gerçekleştirilecektir ve standart olmayan test veya hesaplamalar, ayrı ayrı dikkate alınabilir.  Emisyonları belirlemek için kullanılacak her bir test yöntemi ve/veya ekipman, minimum süre ve/veya tekrar testi gerekliliğine sahiptir ve bu istatistiksel değişkenlikler, dikkate alınacaktır. 

Emisyon testi, sürekli izleme vasıtasıyla veya temsili işletme senaryoları esnasında yapılan farklı testler ile bir yıllık süre boyunca veya hesaplamalar vasıtasıyla standart işlem esnasında dış değerleme yaparak emisyonların miktarını hesaplamak için kullanılabilir.  Emisyonları belirlemek için kullanılan her bir test yöntemi ve/veya ekipman, büyük olasılıkla minimum zamana ve/veya tekrar testi gerekliliğine sahip olup bu istatistiksel değişkenlikler dikkate alınacaktır. 

Emisyon hesaplaması (miktar): Her bir emisyon kaynağı için her kirletici maddenin miktarı hesaplanmalıdır. Tesisler, mevcut emisyon tahmin tekniklerinden birini kullanarak emisyon miktarlarını hesaplayabilirler.

Bir emisyon kaynağı tipinin (örneğin kazanlar veya çoklu solvent uygulama prosesleri) birden fazla boşaltma noktası, raporlama kapsamında tek bir emisyon kaynağı olarak düşünülebilir veya konuma göre ayrıştırılabilir. Uygun metodoloji, proses veya çevre mühendisi gibi kalifiye kişiler tarafından uygulanmalıdır.

İşlemlerden Kaynaklı Hava Emisyonlarının FEM’de Raporlanması:

Tesisin operasyon kaynaklarından gelen hava emisyonlarını raporlamadan önce hesaplama kapsamında kullanılan verilerin VE proseslerin ve izlenen emisyon verilerinin doğru hava emisyonu verisi üretme konusunda etkin olduğundan emin olmak için veri kalite kontrolleri gerçekleştirilmelidir.

Not: Her bir kaynaktaki emisyonları belirlemek için kullanılan yöntem, proses veya çevre mühendisi gibi kalifiye bireyler tarafından seçilmeli ve uygulanmalıdır.

  • Her bir kaynak için kirletici madde emisyon miktarları hesaplanmalıdır. Bu hesaplama, emisyon testi verilerinin ve/veya mühendislik tahminlerinin kullanımıyla gerçekleştirilebilir.
  • Kaynağın bir izin kapsamında veya gerekli izne göre düzenlenmemiş olması halinde kaynağın emisyon verileri, Soru 1 veri tablosuna dahil edilmelidir.
  • Emisyonların bağlantılı olduğu ekipmanları listeleyin. Not: Birden fazla kaynağın olması halinde tüm kaynakları listeleyin (örneğin, Kazan 1 ve Kazan 2)
  • Bir izin kapsamında düzenlenmeyen veya açılır listeye uyum kapsamına girmeyen kirletici maddeleri seçin. Not: Diğer seçeneğinin seçilmesi halinde lütfen “Ek Yorumlar” alanına açıklama girin.
  • Kaynaktan (kaynaklardan) yayılan kirletici maddelerin miktarını listeleyin. Tüm kirletici maddelerin miktarları toplanmalı ve Higg FEM’e girilmelidir. FEM’de raporlama kapsamında bir emisyon kaynağı tipinin (örneğin, kazanlar, jeneratörler, vs.) çoklu boşaltma noktası, tek bir emisyon kaynağı olarak düşünülebilir.
    • Not: Emisyon miktarının listelenmesi halinde, kaynak(lar) için konsantrasyon (ör. PPM veya mg/m3), egzoz akış verisi, tabloda belirtilmelidir.
  • Uygun olduğu durumlarda test yöntemini veya kaynağın test edilmesinde kullanılan ekipmanı raporlayın (örneğin, Parçacıklı Madde için USEPA yöntem 5 veya NOx için Gerçek Zamanlı Sürekli Emisyon İzleme Sistemi, vs.)

Veri varsayımları, hesaplama yöntemi veya kaynağın (kaynakların) yaydığı kirletici maddelerle ilgili açıklama yapmak için “Ek Yorumlar” alanına bilgi girin.

Bu Nasıl Doğrulanacak:

Bir tesisin hava emisyonları verisini doğrularken Doğrulayıcılar, aşağıda belirtilenleri de içerecek şekilde tesisin emisyon izleme ve raporlama programının hatalar oluşturabilecek tüm özelliklerini gözden geçirmelidir:

  • Emisyon veri kaynakları (ör. test raporları, emisyon modelleme veya diğer mühendislik hesaplamaları); ve
  • Verileri birleştirmek için kullanılan süreç ve araçlar (örneğin, elektronik çizelge hesaplamaları, birim dönüştürmeler, vs.)

 

Tutarsızlıkların veya hataların tespit edilmesi halinde, raporlanan bilgiler, mümkün olan yerlerde düzeltilmeli ve Doğrulama Verisi alanında detaylı yorumlar yapılmalıdır.

 

Tam Puan

Gerekli Belgeler:

  • Tesis işlemleriyle ilgili olan TÜM kaynakların hava emisyonlarına ilişkin envanter.
  • Emisyon testi/izleme raporları. Test raporları gözden geçirme için hazır olduğu ve veriler, yanıtlanan tüm sorularda raporlanan bilgilerle eşleştiği müddetçe elektronik bir çizelgede (ör. Excel) düzenlenmiş test verileri.
  • Uygun olması halinde belgelendirilmiş emisyon hesaplama yöntemi/hesaplamaları
  • Higg’e her bir emisyon kaynağı için girilen bilgiler, ekipman kaynakları ve emisyon miktarı gibi uygun kanıtlarla doğrulanabilir.

Görüşmede Sorulacak Sorular:

  • Yönetim, havaya olan emisyonların kaynak listesini ve emisyon hesaplama yöntemini de içerecek şekilde her bir kaynağın envanterini nasıl tuttuklarını açıklayabilmektedir.

İnceleme – Fiziksel olarak Bakılması Gereken Hususlar:

  • Listelenen hava emisyonu kaynaklarının yerinde değerlendirilmesi.
  • İlgili tüm ekipmanların kaynak listesinde yer aldığından emin olun.

Kısmi Puanlar

Gerekli Belgeler:

  • İzin veren ofis tarafından sağlanan uyum hususuna yönelik belgeler sorunların üç aydan daha kısa süredir mevcut olduğunu gösterir
  • Uyumsuz olduğu belirlenen tüm emisyon kaynakları için bir eylem planı tamamlanır

Görüşmede Sorulacak Sorular:

  • Yönetim, uyumsuzluğun kaynağını açıklayabilir ve uyumu tekrar sağlama planlarını açıklayabilir

İnceleme – Fiziksel olarak Bakılması Gereken Hususlar:

  • Herhangi bir uygunsuzluğun giderilmesi için yapılan herhangi bir iyileştirme ya da çalışma. Lütfen fotoğraf çekin.

Üretim proseslerinden kaynaklanan tüm hava emisyonu kaynaklarını seçin

  • Seçilen Prosesler
  • Bu kaynak emisyona neden oluyor mu?
  • Emisyonlar kaynak başlığı
  • Bu kaynağın neden olduğu emisyonları izliyor musunuz?
  • Bu kaynakta hangi kirletici maddeler bulundu?
  • Kirletici maddeler resmi bir kurum tarafından düzenlendi mi?
  • Kirletici bir izne göre düzenleniyorsa izinle uyumlu mu?
  • Tesisiniz uyum sağlamıyor ise, tespit edilen madde için eylem planını güncelleyin
  • Bir kopyasını yükleyemiyorsanız, lütfen eylem planını açıklayın
  • Varsa emisyon test raporunu (raporlarını) yükleyin.
  • Ek yorumlar

Bu soru, üretim proseslerinden kaynaklanan iç hava kalitesi emisyonlarının varlığını izlemektedir. Buna, üretim proseslerindeki kaçak kaynaklar da dahildir (baca olmadan, pencereler, kapılar ve benzerleri vasıtasıyla bina dışına yayılan kaynaklar).

Not: Sonraki sürümde Higg FEM, emisyon verilerinin detaylı izlenmesini ve raporlanmasını gerektirecek olup aşağıdaki teknik kılavuz ve doğrulama gereklilikleri referans için verilmiştir.

Bu sorunun amacı nedir?

Bu sorunun amacı, tesisiniz için proses havası emisyonlarını öğrenerek bunları izlemek ve kontrol etmek için gerekli eylemleri gerçekleştirmek ve azaltmayı sağlamaktır.

Teknik Rehberlik: 

Tüm proses emisyonları, yakalanıp yakalanmadıklarına veya baca ile boşaltılıp boşaltılmadıklarına bakılmaksızın izlenmelidir. Bunlar, kurutma odası gibi noktasal olmayan kaynakları veya açık havadaki toz gibi kaçak emisyonları içerebilir.

Aşağıdaki öğelerin envanterde yer alması önerilir ( kaynak: GSCP ):

  • Mevcut olduğu bilinen veya mevcut olma ihtimali olan kirleticiler
  • Tahmini emisyon miktarı
  • Uygun olması halinde emisyon/boşaltma noktaları veya konumları
  • Uygun hallerde kontrol cihazları
  • Yapılan izlemeler
  • Var ise yasal mevzuatlara uyum

Noktasal olmayan kaynak emisyonları, yayılan kirletici miktarını belirlemek için genellikle farklı bir yöntem gerektirir. Kaçak kaynaklar için belirli düzenleyici hesaplamanın veya raporlama yönteminin uygulanabileceğini unutmayın.  Hava emisyonunun nasıl belirlendiğine ilişkin ek açıklama aşağıda yer almaktadır:

  1. Envantere dayalı (Yayma Potansiyeli, PTE)
    • Yayma Potansiyeli, tesis tarafından yayılabilecek en yüksek miktarı hesaplayabilmek için enerji üretimi ve proses kimyası dahil olmak üzere tüm hava emisyonlarında envanterleri dikkate almaktadır. Örneğin, 1 ton IPA satın alınmış ise havaya 1 ton IPA yayma ihtimali vardır.  Bu, genellikle oldukça ölçülü bir varsayımdır ve bir sahadaki en yüksek emisyon potansiyelini vermektedir.
    • Hava emisyonu miktarlarını hesaplarken veya raporlarken ölçülü bir tahmin sağlamak için genellikle uçucu kirleticilerin %100’ünün çevreye yayılacağı tahmin edilir. Yüzde bileşim aralığı verilirse (yani, SDS) aralığın üst kısmı kullanılabilir
  2. Envantere dayalı (Yayma Potansiyeli + Kütle Dengesi ve/veya Azaltma)
    • PTE analizi tamamlandıktan sonra kütle dengesi ve/veya azaltma varsayımları ilave edilebilir. Örneğin, 1 Ton IPA satın alınması ve 0,25 tonun solvent geri kazanımına gönderilmesi halinde en fazla 0,75 tonun havaya yayılacağını varsayabiliriz.  Ancak, 0,75 tonu %90 verimlilikle azaltmak için ısıl oksitleyicinin kullanılması halinde sadece 0,075 tonun havaya yayılacağını hesaplayabiliriz.  Bu aynı teknik, yeniden kullanım, atık su ve diğer atık tiplerini içerecek şekilde kütle dengesinin farklı kullanımları için uygulanabilir.
  3. Emisyon Faktörüne dayalı (Fabrika ve Saha Dışı Test)
    • Emisyon faktörleri, belirli bir prosesteki emisyonların standart oranını temsil etmektedir. Örneğin, 1kg kimyasal madde reçetesinin kullanıldığı bir proses, reçete her uygulandığında havaya 0,05kg salınım yapıldığını göstermek için test edilebilir.  Bu durumda, bu proses adımında ve araçta kullanılan her 1kg kimyasal madde için toplam emisyonları elde edebilmek amacıyla 0,05kg çarpılabilir.  Bu tip testler, sahada veya saha dışında 3. taraflarca gerçekleştirilebilir.  Lütfen kullanılacak bu faktör için aynı emisyonları üretebilmek amacıyla genel reçetenin ve aracın aynı veya yeterli benzerlikte olması gerektiğini unutmayınız.  Bazı durumlarda belirli bir tesis için tesisin faaliyetlerini açıklayabilmek amacıyla yüzlerce veya hatta binlere emisyon faktörü gereklidir.  Bu yöntemi kullanabilmek için tüm testler ve belgelendirmeler yapılmalıdır.  Reçetelerin ve araç tasarımlarının sıkça değişmediği durumlar veya aynı reçetelerin uzun süre kullanılması, tekrar eden emisyon testini önlemek için emisyonların hesaplanmasında oldukça maliyet etkin bir yöntem olabilir.

Seçilen emisyon tahmin yöntemi, kaynak tipi için uygulanabilir olmalıdır (örneğin kesintili faaliyetler veya farkı kimyasallar arasında yüksek geçiş için miktar, ilgili proses için yıllık solvent tüketimi baz alınarak tahmin edilebilir).

Kütle Dengesi Örneği: Emisyonlar, kullanılan malzemelerin kimyasal yapısına (yani, VOC içerik oranı veya kirletici madde) ve yıllık olarak kullanılan kimyasal madde miktarına (yani, litre/yıl) bağlı olarak hesaplanabilir.

Örnek: Her yıl leke temizliği için toplam 100 L aseton kullanılıyor. Asetonun yoğunluğu 784 kg/m3.  %50’sinin atık olarak toplandığını ve %50’sinin çevreye yayıldığını varsayarsak yıllık olarak havaya yayılan aseton miktarını şu şekilde hesaplayabiliriz: 50 L X (784 kg/m3/1000 L/m3) = 39,2 kg.

Bir başka örnek: Bir kimyasaldaki VOC içeriğinin 5g/l olması ve tesisin yıllık olarak 1.000L kullanması ve %90 etkinlikle azaltma işleminin uygulanmış olması halinde yıllık emisyon 5.000g*(%10) = 500g olmaktadır.

Bazı durumlarda emisyon faktörleri kullanılabilir. Örneğin, azot içeren bir kimyasalın bilinen miktarlarının bir başka azot içermeyen kimyasal maddeyle karıştırılması ve testler sonucunda azot oksit emisyonlarının tespit edilmesi halinde reçetenin değiştirilmeden tekrarlanması koşuluyla emisyon faktörü kullanılabilir. Orijinal kimyasalın 1 kilogramının 0,3kg NOx’e sebep olması halinde bu reçetedeki NOx emisyon faktörü 0,3 olacaktır.  Bu hesaplamalar karmaşık olabilir, bu nedenle bu yöntemin seçilmesi halinde kimya ve çevre uzmanlığından faydalanın.

Referanslar:

Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü için Ulusal Kirletici Envanteri (NPI) Emisyon Tahmin Teknikleri Kılavuzu (http://www.npi.gov.au/system/files/resources/1889355c-bdcc-f7d4-853f-203ddf3652bd/files/ftextile.pdf

US EPA Hava Kirletici Emisyon Faktörlerinin Derlenmesi (AP-42): https://www.epa.gov/air-emissions-factors-and-quantification/ap-42-compilation-air-emissions-factors

Yukarıdaki örneklerin tamamı, emisyonları tahmin etme ilkelerini gösteren temel örneklerdir. Uygun metodoloji, proses veya çevre mühendisi gibi kalifiye kişiler tarafından uygulanmalıdır.

Üretimden Kaynaklanan Hava Emisyonlarının FEM’de Raporlanması:

Üretim kaynaklarından gelen hava emisyonu verilerini FEM’de raporlamadan önce hesaplama kapsamında kullanılan verilerin VE proseslerin ve izlenen emisyon verilerinin doğru hava emisyonu verisi üretme konusunda etkin olduğundan emin olmak için veri kalite kontrolleri gerçekleştirilmelidir. Yukarıdaki Soru 1’de yer alan raporlama emisyonlarına ilişkin kılavuz, bu sorudaki üretim kaynaklarından yayılan emisyonları raporlamak için de kullanılmalıdır.

Not: Her bir kaynaktaki emisyonları belirlemek için kullanılan yöntem, proses veya çevre mühendisi gibi kalifiye bireyler tarafından seçilmeli ve uygulanmalıdır.

Bu Nasıl Doğrulanacak:

Bir tesisin hava emisyonları verisini doğrularken Doğrulayıcılar, aşağıda belirtilenleri de içerecek şekilde tesisin emisyon izleme ve raporlama programının hatalar oluşturabilecek tüm özelliklerini gözden geçirmelidir:

  • Emisyon veri kaynakları (ör. test raporları, emisyon modelleme veya diğer mühendislik hesaplamaları); ve
  • Verileri birleştirmek için kullanılan süreç ve araçlar (örneğin, elektronik çizelge hesaplamaları, birim dönüştürmeler, vs.)

 

Tutarsızlıkların veya hataların tespit edilmesi halinde, raporlanan bilgiler, mümkün olan yerlerde düzeltilmeli ve Doğrulama Verisi alanında detaylı yorumlar yapılmalıdır.

Evet

Gerekli Belgeler:

  • Üretim süreçlerinden kaynaklanan TÜM emisyon kaynakları için, hava emisyonu envanteri
  • Emisyon testi/izleme raporları. Test raporları gözden geçirme için hazır olduğu ve veriler, yanıtlanan tüm sorularda raporlanan bilgilerle eşleştiği müddetçe elektronik bir çizelgede (ör. Excel) düzenlenmiş test verileri yeterli olmaktadır.
  • Uygun olması halinde belgelendirilmiş emisyon hesaplama yöntemi/hesaplamaları
  • Higg’e her bir emisyon kaynağı için girilen bilgiler, ekipman kaynakları ve emisyon miktarı gibi uygun kanıtlarla doğrulanabilir.

 Görüşmede Sorulacak Sorular:

  • Yönetim, hava emisyonları için hazırlanan kaynakların listesini ve her bir kaynağın envanterini nasıl çıkardıklarını açıklayabilir

İnceleme – Fiziksel olarak Bakılması Gereken Hususlar:

  • Hava emisyon kaynaklarının sahadaki değerlendirmesinin listelenen ile eşleşmesi
  • İlgili tüm ekipmanların kaynak listesinde yer aldığından emin olun
  • Devlet kurumlar/akredite kurumlar tarafından düzenlenen tüm emisyon kaynakları için (ekipmanlar) test sonuçlarına yönelik destekleyici belgeler

Kısmi Puanlar

Gerekli Belgeler:

  • İzin veren ofis tarafından sağlanan uyum hususuna yönelik belgeler sorunların üç aydan daha kısa süredir mevcut olduğunu gösterir
  • Uyumsuz olduğu belirlenen tüm emisyon kaynakları için bir eylem planı tamamlanır

Görüşmede Sorulacak Sorular:

  • Yönetim, uyumsuzluğun kaynağını açıklayabilir ve uyumu tekrar sağlama planlarını açıklayabilir

İnceleme – Fiziksel olarak Bakılması Gereken Hususlar:

  • Herhangi bir uygunsuzluğun giderilmesi için yapılan herhangi bir iyileştirme ya da çalışma. Lütfen fotoğraf çekin.

Soğutucu akışkan kullanımını/emisyonlarını takip ediyor musunuz?

Evet ise mevcut ekipmana eklenen tüm soğutucu akışkanları seçin

  • Soğutucu akışkan
  • Bu raporlama yılında mevcut ekipmanlara doldurulan soğutucu akışkan miktarı
  • Ölçüm birimi
  • Bu kaynaktan gelen emisyonların takibi için hangi yöntem kullanıldı?
  • Bu sızıntıyı gidermek için planınız nedir?

Bu soru, sera gazı emisyonu hesaplaması açısından faydalıdır, bu nedenle sızıntı miktarları hakkında doğru verilerin girilmesi önemlidir. Sera gazı sonucunuzun iyileştirme fırsatlarınıza yönelik görüş sağlamayı amaçladığını ancak, bu sonucun kamuya açıklanan raporlarda kullanılacak resmi Sera Gazı hesaplaması olmadığını unutmayın.

Mevcut ekipmana soğutucu akışkan eklenmesi, sistemde sızıntı olduğunu gösterir. Binadaki CFC esaslı soğutucu akışkanların kullanılması halinde yıllık sızıntı miktarının %5 veya daha düşük bir seviyeye ve ekipmanın kalan ömrü boyunca toplam sızıntı miktarının ise soğutucu akışkan kullanım miktarının %30’undan daha düşük bir seviyeye azaltılması gerekmektedir.

Sadece raporlama yılında mevcut ekipmana ilave soğutucu akışkan eklememeniz halinde HAYIR yanıtını verin. Tam Puan verilecektir.

Raporlama yılında mevcut ekipmana soğutucu akışkan eklenip eklenmediğini bilmiyorsanız Bilinmiyor yanıtını veriniz.

Soğutucu akışkanların eklendiğini biliyorsanız, ancak miktarı bilmiyorsanız “Tesisiniz raporlama yılında mevcut ekipmanlara ek soğutucu akışkan ilave etti mi?” sorusuna Evet yanıtı veriniz, ve “Soğutu madde kullanımını/emisyonları izliyor musunuz?” Sorusuna Hayır yanıtı verin

Bu sorunun amacı nedir?

Amaç, tesisiniz tarafından raporlama yılında yayılan soğutucu akışkan(lar) miktarını gösteren nicel verilerin girilmesidir. Ayrıca, bu soru, hangi soğutucu akışkanların kullanıldığını, fabrikanızda nerede kullandığınızı ve potansiyel olarak atmosfere ne kadarının yayıldığını belirlemenize yardımcı olmaktadır.

Teknik Rehberlik: 

Soğutucu akışkanlar, yüksek küresel ısınma potansiyelleri (GWP’ler) nedeniyle GHG emisyonları ve iklim değişikliği üzerinde zararlı etkiye sahip olan ozon tüketen maddelerdir. Soğutucu akışkanlar, genellikle ekipman sızıntıları, bakım ve bertaraf vasıtasıyla yayılmaktadır.

Çoğu modern ekipmanlar, sızıntıları azaltacak şekilde tasarlanmış olsa da sızıntıların oluşması halinde tespit edilmeleri önemlidir.  Sızıntılar tipik olarak ekipmana ilave soğutucu akışkan ilave edilerek tespit edilmektedir.  Ayrıca, sızıntıları onarmak ve/veya soğutucu akışkan sızıntısını önlemek için ekipmanı yükseltmek ile ilgili bir aksiyon planına sahip olmak önemlidir.

Soğutucu akışkanların sahada kullanımı halinde bu gazları aşamalı olarak azaltan çözeltiler dikkate alınmalıdır. Bir diğer çözüm ise soğutucu akışkan, basınçlı gazlar ve köpük üfleyici madde uygulamalarında HFO gibi düşük küresel ısınma potansiyeline (GWP) sahip soğutucu akışkanların kullanımıdır. Hangi soğutucunun izlenmesi ve uzaklaştırılmasının önemli olduğunu belirlemek için aşağıdaki listede bulunan soğutuculara ve referans numaralarına bakın: https://www.ashrae.org/standards-research–technology/standards–guidelines/standards-activities/ashrae-refrigerant-designations.

CFC’ler ve HCFC’ler, yüksek GWP’lere sahip güçlü sera gazları olan HFC’lerin lehine Montreal Protokolü adı verilen uluslararası bir anlaşma ile aşamalı olarak atılmakta ve üretim prosesleri sırasında ve sızıntı, bakım ve kullanıldıkları ekipmanın bertaraf edilmesi yoluyla atmosfere salınmaktadırlar. Yeni geliştirilen hidrofloroolefinler (HFO), HFC’lerin bir alt kümesidir ve kısa atmosferik ömürler ve düşük GWP’ler ile karakterize edilirler. HFOlar şu anda soğutucular, aerosol iticiler ve köpük üfleyici ajanlar olarak tanıtılmaktadır.

Ozon Tüketen Maddelerin aşamalı olarak atılması hakkında daha fazla bilgi için: https://www.epa.gov/ods-phaseout

  • Kapsam içerisinde yer ALMAYAN maddeler aşağıdakileri içerir:
    • Çimento gibi mineral ürünlerin üretimi ve tüketimi, demir ve çelik gibi metallerin üretimi ve kimyasalların üretimi . (CO2)
    • Naylon ve diğer sentetik ürünler gibi lif üretmek için kullanılan adipik asit üretimi. (N2O)
    • Doğal gaz ve ham petrol üretimi, işlenmesi, depolanması, taşınması ve dağıtılması ve kömür çıkarılması. (CH4)
    • Endüstriyel canlı hayvan operasyonları, çöp sahaları ve atık suyun anaerobik olarak arıtımı. (CH4)
    • Tarımsal toprak yönetimi, sentetik gübrelerin üretimi ve uygulanması ve hayvancılık gübresi yönetimi. (N2O)
    • Ormancılık Uygulamaları ve Arazi Kullanımı (CO2)
    • Perflorokarbonlar, alüminyum üretimi ve yarı iletkenlerin imalatı ile ilişkili çeşitli sanayi süreçlerinin bir yan ürünü olarak üretilen bileşiklerdir. (PFC)
    • HFC-23, HCFC-22 üretiminin bir yan ürünü olarak üretilir. (HFC)
    • Kükürt hekzaflorür (SF6), magnezyum işleme ve yarı iletken imalatında ve sızıntı tespiti için bir izleyici gaz olarak kullanılır ve devre kesiciler de dahil olmak üzere elektrik iletim ekipmanlarında kullanılır.

Ek kaynaklar için lütfen aşağıdaki adresi ziyaret ediniz:

Soğutucu Akışkan Kullanımının İzlenmesi:

Soğutucu akışkan kullanımının belirlenmesi ve izlenmesi, sahada soğutucu akışkan kullanımının yönetiminde ilk adımdır. İzleme ve raporlama programınızı oluştururken sürece aşağıda belirtilenleri yaparak başlayın:

  • Soğutucu akışkan içeren ekipmanları belirlemek için tüm tesis ekipmanlarını (üretim ve işletme ekipmanları) ayrıntılı bir şekilde gösterin.
    • Bu, ekipmanda kullanılan belirli soğutucu akışkan tipinin belirlenmesini içermelidir (ör. R-22).
  • Her bir ekipman parçasından salınan soğutucu akışkan miktarını (örneğin, sızıntılar, imha, vs.) belirlemek için prosedürler oluşturun.
    • Genel olarak, salınan soğutucu madde miktarı, ekipmana eklenen Soğutucu madde miktarına eşittir (aşağıdaki Sızıntı Oranının Hesaplanması bölümüne bakınız)
    • Soğutucu akışkan satın alma faturaları veya hizmet kayıtları, salınan miktarların tespit edilmesinde faydalı olabilir.
    • Hesaplama tekniklerinin kullanımı halinde hesaplama yöntemi, açık bir şekilde tanımlanmalı ve doğrulanabilir verilerle desteklenmelidir.
  • İzlenen verileri (örneğin, aylık, yıllık sızıntı veya tamamlama kayıtları) gözden geçirilmesi kolay bir formatta [örneğin, verilerin okunabilir formatta (ör. Excel, csv) aktarımına izin veren elektronik çizelge (ör. Microsoft Excel) veya benzeri veri analitik programı] kaydedin ve doğrulama esnasında gözden geçirilmek üzere ilgili destekleyici kanıta sahip olun.

Sızıntı Oranının Hesaplanması

Bir ekipmandan yayılan soğutucu madde miktarını belirlerken, yayılan soğutucu miktarının ekipmanı tam şarj durumuna geri getirmek için belirli bir süre sonra ekipmana ilave edilen miktara eşit olduğu kabul edilmektedir.

  • Örneğin, Soğutucu ünitesindeki soğutucu akışkanı tam şarja geri yüklemeniz halinde, bir yıllık kullanım sonucunda üniteyi yeniden şarj etmek için 0,5kg eklemeniz gerekmektedir ve bu durumda yıl boyunca sızıntılar veya bakım nedeniyle 0,5kg yayıldığı varsayılmaktadır.

Soğutucu akışkan emisyonlarını izlerken tesis, raporlama yılında ekipmanın bir bölümüne eklenen soğutucu akışkan miktarını doğrudan ölçebilir ve kaydedebilir veya emisyonları hesaplamak için kullanılan sızıntı oranı belirlenebilir.

Sızıntı oranı, tipik olarak 12 aylık dönemde kaybedilebilecek tam şarj yüzdesi olarak ifade edilmektedir. Aşağıdaki örnek, sızıntı oranının hesaplanmasına ilişkin yöntemlerden birisidir.

  1. Sistemi tam şarja geri yüklemek için eklediğiniz soğutucu akışkanın kaç kilogram (kg) olduğunu ölçün ve bu değeri, normal tam şarj durumda sistemdeki soğutucu akışkanın kg cinsinden miktarına bölün.
  2. Şarjlar arasında geçen gün sayısını belirleyin (örneğin, soğutucu akışkanın en son eklendiği tarih ile soğutucu akışkanın bu sefer eklendiği tarih arasındaki gün sayısı), ardından 365’e bölün (yıldaki gün sayısı).
  3. Adım 1’de belirlenen soğutucu akışkanın kg cinsinden miktarını, adım 2’de belirlenen gün sayısına bölün.
  4. Son olarak, %100 ile çarpın (yüzde belirlemek için).

Örneğin:

Soğutucu no. 1

  • Eklenen Soğutucu Akışkan = 1kg
  • Tam şarj = 5kg
  • Şarjlar arasındaki gün sayısı = 275

Sızıntı oranı = (1kg ÷ 5kg) ÷ (275 ÷ 365) x %100 = %26,5

Bu nedenle, bu Soğutucu ünite, bir yılda soğutucu akışkanın 1,33 kg’ını kaybetmekte/yaymaktadır (tam şarjın %26,5’i).

Not:  Ekipmanın ne zaman ek bakıma veya değiştirmeye ihtiyaç duyduğunu belirlemek için sızıntı oranları da kullanılabilir.

Soğutucu Akışkan Verisinin FEM’de Raporlanması:

Veri VE verileri toplamak ve kaydetmek için kullanılan proseslerin doğru enerji verisi sağlamada etkin olması için soğutucu akışkan verisini FEM’de raporlamadan önce veri kalite kontrolleri gerçekleştirilmelidir.

Şunları gerçekleştirin:

  • Kaynak verilerin (örneğin, ekipman bakım kayıtları, bakım günlükleri, soğutucu akışkan satın alma faturaları, vs.) doğru olup olmadığını kontrol etmek için bu verileri birleştirilmiş toplamlarla karşılaştırarak gözden geçirin.
  • En yeni ve güncellenmiş veri izleme çizelgelerinin kullanıldığından ve tüm otomatik hesaplamaların/formüllerin doğru olduğundan emin olun.
  • İlgili birimlerin raporlandığından emin olun ve kaynak veriden raporlanan veriye olan birim dönüştürmelerini doğrulayın.
  • Doğruluğu onaylamak için varsayım veya hesaplama yöntemini/hesaplamaları gözden geçirin.
  • FEM’de doğru izleme yöntemini raporlayın (örneğin, ölçülen, sızıntı oranı, tahmin)

Şunları yapmayın:

  • Doğru olmayan verilerin raporlanması (örneğin, veri kaynağı bilinmiyor veya doğrulanmamış).
  • Doğrulanabilir ve makul seviyede doğru hesaplama yöntemiyle ve verilerle (örneğin, sızıntı oranı veya diğer mühendislik hesaplamaları) desteklenmemesi halinde tahmini verileri raporlayın.

Bu Nasıl Doğrulanacak:

Bir tesisin soğutucu madde verisini doğrularken Doğrulayıcılar, aşağıda belirtilenleri de içerecek şekilde tesisin izleme programının hatalar oluşturabilecek tüm özelliklerini gözden geçirmelidir:

  • Başlangıçtaki veri toplama süreçleri ve veri kaynakları (örneğin, ekipman bakım kayıtları, bakım günlükleri, soğutucu madde satın alma faturaları, vs.); ve
  • Verileri birleştirmek için kullanılan süreç ve araçlar (örneğin, elektronik çizelge hesaplamaları, sızıntı oranı hesaplamaları, vs.)

 

Tutarsızlıkların veya hataların tespit edilmesi halinde, raporlanan bilgiler, mümkün olan yerlerde düzeltilmeli ve Doğrulama Verisi alanında detaylı yorumlar yapılmalıdır.

 

Tam Puan

Gerekli Belgeler:

  • Tüm soğutma maddesi teçhizatı, güncel tutulan soğutucu yenilemesi de dahil olmak üzere bir donanım servisi kaydına sahiptir.
  • Bu kayıtlar 2019 yılında hiçbir soğutucunun eklenmediğini göstermelidir.

Görüşmede Sorulacak Sorular:

  • Soğutma ekipmanını bakımından sorumlu olan çalışan (lar), ekipmanı sızıntı için değerlendirdikleri süreci ve sıklığı tanımlayabilir mi?

İnceleme – Fiziksel olarak Bakılması Gereken Hususlar:

  • Ekipman bakımının düzenli tutulan kayıtları
  • Potansiyel soğutucu sızıntıları

Kısmi Puanlar

Gerekli Belgeler:

  • Tüm soğutma maddesi teçhizatı, güncel tutulan soğutucu yenilemesi de dahil olmak üzere bir donanım servisi kaydına sahiptir.
  • Ekipman kayıtları eklenen soğutucunun tarihini, özel türünü ve miktarını gösterir
  • Sızıntı kaynağı/kaynakları belirlendi
  • Sızıntının hızla onarılmasını sağlamak için bir eylem planı var ve sorumlu bir personel görev yapıyor

Görüşmede Sorulacak Sorular:

  • Soğutma ekipmanını bakımından sorumlu olan çalışan (lar), ekipmanı sızıntı için değerlendirdikleri süreci ve sıklığı tanımlayabilir mi?
  • Sızıntıları gidermekten sorumlu olan çalışan, sorunun/sorunların çözümü için ne yaptığını açıklayabilir mi?

İnceleme – Fiziksel olarak Bakılması Gereken Hususlar:

  • Ekipman bakımının düzenli tutulan kayıtları
  • Sızıntıların ekipmanın bakımından sorumlu olan personel tarafından ele alındığına dair herhangi bir kanıt
  • Kaynak
  • Bu kaynak için kontrol cihazlarınız/azaltma prosesiniz var mı?
  • Bu hava emisyonu kaynağı için hangi kontrol cihazı, azaltma işlemi veya güvenlik ekipmanı kullanıldı?
  • İzleme sıklığı neydi?

Önerilen Yükleme: Kontrol cihazlarından veya azaltma proseslerinden elde edilen emisyon test kayıtları.

Sadece tüm emisyon kaynaklarına yönelik kontrol cihazı (cihazları) kurulumu ve kullanımı yapmanız halinde Evet cevabı verin.

Sadece bazı emisyon kaynaklarına yönelik kontrol cihazı (cihazları) kurulumu ve kullanımı yapmış olmanız halinde Kısmi Evet cevabı verin. Bu soru, üretim proseslerinden gelen iç mekan hava kalitesi emisyonları için kontrolleri içermez.

Noktasal Kaynak Emisyonlarının Tanımı – bir şekilde kontrol edilen ve atmosfere baca gibi tek bir kaynaktan salınan hava akışı.  Bu emisyonlar, kazanlardan kaynaklanan emisyonlar gibi tesislerle ilgili veya uçucu kimyasal madde kullanımına yönelik boşaltma sistemleri gibi prosesle ilgili olabilir.

Bu sorunun amacı nedir?

Bu sorunun amacı, tesisin tüm noktasal kaynaklardaki emisyonlarını yönetmek ve sınırlamak için etkili kontrollere sahip olup olmadığını anlamaktır.

Hava kirliliği kontrolü veya azaltma cihazları, çevreye veya insan sağlığına zarar verebilecek maddelerin atmosfere operasyonel emisyonunu azaltmak veya ortadan kaldırmak için kullanılan tekniklerdir. Azaltma işlemi, hava emisyonunun kaynağına ve gerekliliğe bağlı olarak basit bir işlemden başlayarak sofistike cihazlar ve kontrol ekipmanlarına kadar uzanabilir. Tesis, gerekli hava emisyonu standardını karşılıyorsa büyük ihtimalle bir azaltma işlemi zaten uygulanmaktadır veya kontrol cihazı mevcut ekipmanın zaten bir parçasıdır. Cihazlara örnek olarak toz toplama ve çıkarma üniteleri (DCE), yıkayıcılar ve yakma fırını verilebilir.

Teknik Rehberlik: 

Bu soru, özellikle noktasal kaynak/baca emisyonları için geçerlidir. Örneğin, tesislerdeki kazanları veya proses boşaltımlarında kullanılan diğer bacaları içerebilir. Bu emisyonlarla ilgili kontrollere toz toplayıcıları, yıkayıcılar, yakma fırınları, vb. dahildir.

Kontrol ve azaltma cihazlarının izlenmesi ve bakımı, fabrikanın koruyucu bakım programına ve devam eden görsel denetime yönelik kontrol listelerine dahil edilmelidir, böylece herhangi bir problemin derhal tespit edilebilmesi sağlanır.

Kontrol cihazlarının etkinliği ve verimi, tipik olarak izleme/test verileri ile kanıtlanır. Bu nedenle düzenli izleme yapılmaması durumunda tesisler bu soruya Hayır cevabını vermelidir.

Puanlama: Hiçbir kontrol olmaması durumunda daha fazla emisyona neden olacak olan havaya verilen tüm tanımlanmış veya potansiyel noktasal kaynak/baca emisyonları için, tesisin daha az miktarda emisyon sağlayan azaltma işlemleri veya kontrol işlemlerine (teknik olarak geçerli olan hallerde) sahip olduğu kapsam baz alınarak Tam Puan verilecektir. Bu açık olarak onay ve dolayısıyla yukarıda belirtildiği üzere izleme/test verisi gerektirir.

Bu Nasıl Doğrulanacak:

Evet

Gerekli Belgeler:

  • Kontrol cihazları veya azaltma işlemleri için şemalar, açıklamalar veya prosedürler
  • Listelenen kontrol cihazları için kalibrasyon ve bakım kayıtları

Görüşmede Sorulacak Sorular:

  • Yönetim ve sorumlu çalışanlar, tesiste bulunan kontrol cihazlarını veya azaltım işlemlerini ve emisyonları nasıl azalttıklarını açıklayabiliyorlar

İnceleme – Fiziksel olarak Bakılması Gereken Hususlar:

  • Operasyonlardan kaynaklanan tüm emisyon kaynakları için tesisteki kontrol cihazlarının olmaları gereken yerde olduklarını ve çalıştıklarını ve iyi durumda olduklarını (sorumlu personel tarafından yapılan düzenli bakım ve gözlem uyarınca) kontrol edin

Kısmi Evet

  • “Evet” ile aynı ancak operasyonlardan kaynaklanan tüm emisyon kaynakları için değil ama bazıları için kontrol cihazları monte edilmiş.

Referans: Bu soru, Sürdürülebilirlik Konsorsiyumu Merkezine ve Konfeksiyon Tekstilleri Araç Setine yanıtları bildirmek için kullanılabilir. Hava Kalitesi – Üretim Anahtar Performansı Göstergesi katılımcılara yıllık hava emisyonlarının nihai üretim tesisleri tarafından izlenerek bildirilip bildirilmediğini sorar. Tesis verileri, TSC’nin sorusuna yanıt bulmak için markalara göre birleştirilebilir.

  • Kaynak
  • Bu kaynak için kontrol cihazlarınız/azaltma prosesiniz var mı?
  • Bu hava emisyonu kaynağı için hangi kontrol cihazı, azaltma işlemi veya güvenlik ekipmanı kullanıldı?
  • İzleme sıklığı neydi?

Önerilen Yükleme: Kontrol cihazlarından veya azaltma proseslerinden elde edilen emisyon test kayıtları.

Sadece üretim proseslerinden kaynaklanan tüm emisyon kaynaklarına yönelik kontrol cihazları kurulmuş ve kullanılıyorsa Evet cevabı verin.

Sadece üretim proseslerinden kaynaklanan bazı emisyon kaynaklarına yönelik kontrol cihazları kurulmuş ve kullanılıyorsa Kısmi Evet cevabı verin.

Noktasal Olmayan veya Kaçak Emisyonların Tanımı – Higg FEM için bu hava emisyonu kaynakları, genel kapalı veya açık hava ortamlara salınan emisyonlardır.  Bu tip emisyonlar, film baskısı, leke temizleme, boyama vs. gibi prosesle ilişkilidir). 

Bu sorunun amacı nedir?

Bu sorunun amacı, tesisin noktasal olmayan veya kaçak hava emisyonu kaynaklarından gelen emisyonları yönetmek ve sınırlandırmak için etkin kontrollere sahip olup olmadığını anlamaktır.

Hava kirliliği kontrolü veya azaltma cihazları, çevreye veya insan sağlığına zarar verebilecek maddelerin atmosfere salınımını azaltmak veya ortadan kaldırmak için kullanılan tekniklerdir. Azaltma işlemi, hava emisyonunun kaynağına ve gerekliliğe bağlı olarak basit bir işlemden başlayarak sofistike cihazlar ve kontrol ekipmanlarına kadar uzanabilir. Örneğin, kurutma odasından gelen uçucu organik bileşik (VOC) için arıtılan egzozu içerebilmektedir.

Teknik Rehberlik: 

Bu soru, emisyon üreten noktasal olmayan kaynaklar için geçerlidir ve hem iç mekan hava kalitesini, hem de çevreyi etkileyebilir. Emisyonlara neden olan üretim proseslerine birkaç örnek:

  • Kurum içinde glikol, dioksan, vb. içeren solvent sistemleriyle katı renklendiricileri çözerek (genellikle asit, reaktif ve dispers boyalar) kendi renklendiricilerini / mürekkeplerini üreten dijital baskı üniteleri
  • Solvent kullanan kaplama / laminasyon üniteleri
  • Toz şeklinde küp boyalar kullanarak, tipik olarak viskoz ipliği kullanan nakış ipliği boyama üniteleri
  • Tabanları boyamak için püskürtme sistemleri kullanan ayakkabı birleştirme üniteleri
  • Sıvı dağıtım odaları kullanan deri kaplama / püskürtme üniteleri
  • Solvent kullanan transfer baskı üniteleri
  • Halojenli solventler kullanan kuru temizleme işlemleri
  • Potasyum permanganat (PP) püskürtme üniteleri
  • Laminasyon veya yapıştırma işlemleri, vb. kullanan kalıplama üniteleri
  • Boyama sonrası kumaşı / giysiyi kürleme
  • Diğer solvent veya yapışkan uygulamaları (örneğin tutkallama veya astar boya)

Bu emisyonların kontrolleri, davlumbazları veya ilave kontrol cihazlarına sahip olan yerel egzoz havalandırmasını veya azaltma proseslerini, solvent geri kazanım sistemlerini, yüzeye tutunma cihazlarını veya toz/flok yakalayan filtreleri/torbalı süzgeç odalarını, vs. içerebilmektedir.

Kontrol ve azaltma cihazlarının izlenmesi ve bakımı fabrikanızın önleyici bakım programına ve devam eden görsel kontroller ve diğer gerekli testler için kontrol listelerine dahil edilmelidir, böylece herhangi bir problemin derhal tespit edilebilmesi sağlanacaktır.

Puanlama: Havaya verilen tüm tanımlanmış veya potansiyel kaçak emisyonlar için, hiçbir kontrol olmaması durumunda daha fazla emisyona neden olacak, daha az miktarda emisyon sağlayan azaltma işlemleri veya kontrollerine (teknik olarak geçerli olan hallerde) sahip olduğu kapsam baz alınarak Tam Puan verilecektir.

Bu Nasıl Doğrulanacak:

Evet

Gerekli Belgeler:

  • Kontrol cihazları veya azaltma işlemleri için şemalar, açıklamalar veya prosedürler
  • Listelenen kontrol cihazları için kalibrasyon ve bakım kayıtları

Görüşmede Sorulacak Sorular:

  • Yönetim ve sorumlu çalışanlar, tesiste bulunan kontrol cihazlarını veya azaltım işlemlerini ve emisyonları nasıl azalttıklarını açıklayabiliyorlar

İnceleme – Fiziksel olarak Bakılması Gereken Hususlar:

  • Operasyonlardan kaynaklanan tüm emisyon kaynakları için tesisteki kontrol cihazlarının olmaları gereken yerde olduklarını ve çalıştıklarını ve iyi durumda olduklarını (sorumlu personel tarafından yapılan düzenli bakım ve gözlem uyarınca) kontrol edin.

Kısmi Evet

  • “Evet” ile aynı ancak üretim proseslerinden kaynaklanan tüm emisyon kaynakları için değil ama bazıları için kontrol cihazları monte edilmiş.

Hava Emisyonları – Seviye 2

Questions
  • Eğer evet ise, seviyeyi belirtin.
PM, SO2, ve NOx için emisyon testi sonuçlarını yükleyin. Higg FEM, uyumluluğun ötesine geçen hava emisyon performansını teşvik etmektedir. Bununla birlikte, şu an giyim, ayakkabı ve tekstil endüstrisi için bir hava standardı mevcut değildir. Bir endüstri havası standardı kullanılabilir hale gelirse, araçları buna göre güncelleyeceğiz. Bu sorunun amacı nedir? Bu sorunun amacı, tesisinizin yakma cihazlarından kaynaklanan hava emisyonlarını uyumluluğun ötesinde iyileştirip iyileştirmediğini göstermektir. Teknik rehberlik: Bir Hava Standartını Karşılama: Hava emisyonları, yerel yönetmeliklerle belirlendiği şekilde tipik olarak belirli bir sınırla yönetilir. Bununla birlikte, sürdürülebilirlik açısından mümkün olan en yüksek hava performansı seviyesine uyumdan daha fazla iyileştirme sağlanması önemlidir. Şu anda, endüstri için mevcut bir hava standardı bulunmamaktadır, bu nedenle Higg FEM Hava bölümü, mevcut en iyi hava kirletici rehberiyle uyumlu, birlikte geliştirilmiş sınırlar setini kullanmaktadır. Higg FEM Air bölümü, Azot Oksitleri (NOx), Kükürt Oksitleri (SOx) ve Partikül Madde (PM) yayan yanma cihazları (örneğin kazanlar ve jeneratör) için üç seviye sınırı belirleyerek kirletici limitlerini mümkün olduğunca azaltmaya teşvik eder. Bu sınırlar, IFC’nin Küçük Yanma Tesisleri Emisyon Yönergeleri ile (bağlantı: https://www.ifc.org/wps/wcm/connect/532ff4804886583ab4d6f66a6515bb18/1-1%2BAir%2BEmissions%2Band%2BAmbient%2BAir%2BQuality.pdf?MOD=AJPERES) ve Sri Lanka, Belçika, Avustralya, Almanya (50 MW’dan fazla), Japonya ve Hindistan’dan standartlar ile belirlenmiştir. SAC veya başka bir sektör kuruluşu bu limitleri zamanla azaltır veya konfeksiyon sektörü için böyle bir standart ortaya çıkarsa başka bir standartla bunu değiştirir. Kaynaklardaki emisyonların bu emisyon limitleri seviyelerine göre azaltılmasında farklı fırsatları değerlendirebilirsiniz. Örnekler arasında daha temiz yakıt kullanımı, emisyonların azaltılması için kontrol cihazının iyileştirilmesi, kazanın yenilenmesi vb. sayılabilir. Kazanlar ve Jeneratörler için Taslak Hava Standardı (Ölçü birimi: mg/Nm3):
Küçük (50 MW’dan az)   Seviye 1 Temel Seviye 2 Stratejik Seviye 3 Hedeflenen
PM 150 100 50
SO2 2000 1000 400
NOx 650 300 200
Orta (50 MW – 300 MW)   Seviye 1 Seviye 2 Seviye 3
PM 150 80 50
SO2 1500 1000 200
NOx 600 300 150
Büyük (300 MW’dan fazla)   Seviye 1 Seviye 2 Seviye 3
PM 100 50 30
SO2 850 600 150
NOx 510 200 150
Bu Nasıl Doğrulanacak: Evet Gerekli Belgeler:
  • Azot Oksitler (NOx), Kükürt Oksitler (SOx) ve Partikül Maddede (PM) daha yüksek seviyede hava performansı elde etmek için tesisin izin gerekliliklerinin ötesine geçtiğini gösteren emisyon testi sonuçları.
  • Başarmak için ne yapıldığını anlatan yürürlükteki plan veya proje tanımı. Bu, yapılan iyileştirmelerden kaynaklanan emisyon değişiklikleri için kayıtlar ile birlikte ekipman ve / veya proses değişikliklerinin listesini içermelidir.
Görüşmede Sorulacak Sorular:
  • Yönetim, tesisin izin şartlarının üzerinde ve ötesine geçmesine neden olan eylemleri açıklayabilir
İnceleme – Fiziksel olarak Bakılması Gereken Hususlar:
  • Daha yüksek hava performansı elde etmek için kullanılan ekipman veya süreçler de dahil olmak üzere planda listelenen referans öğeler.

Hava Emisyonları – Seviye 3

Questions

Yükleme: Donanım yükseltmelerine ilişkin planlar/proses dokümantasyonu veya son iyileştirmelere ait dokümantasyon

Kirleticileri kontrol altına almanın ve hava emisyonlarını azaltmanın en iyi yollarından biri olaması nedeniyle makineleri yükseltmek için belgelendirilmiş bir plana sahipseniz veya  tüm makineleri en modern sürüme yükseltmişseniz, Evet yanıtını seçin.

Bu sorunun amacı nedir?

Amaç tesisin hava kirleticileri kontrol etmek için gelişmiş uygulamaları paylaşabilmesi veya gösterebilmesidir.

Ekipmanların modernize edilmesi, hava emisyonlarını ve iç mekan hava kalitesi sorununu azaltmak veya ortadan kaldırmak için etkili bir yoldur. Emisyonları (GSCP) azaltmak için ekipmanın güncellenmesi (örneğin, ekipmanın yenisiyle değiştirilmesi, mevcut ekipmanların değiştirilmesi, azaltma ekipmanının daha da optimize edilmesi vb.) ihtimalinin belirlenmesi ve değerlendirilmesinde için fizibilite çalışmaları faydalıdır.

Teknik Rehberlik: 

Eski veya etkin olmayan işletme ekipmanları, hava emisyonu kontrollerinde en iyi mevcut teknolojiyi (BAT) veya en iyi kontrol teknolojisini (BACT) kullanmamaktadır. Bu nedenle, mevcut ekipmanlar daha yeni, daha modern ekipmanlara göre daha fazla hava emisyonuna yol açabilir. Makinelerin modernize edilmesi, hava emisyonlarını kontrol etmek için mevcut makineleri daha yeni teknolojilerle yenilemek veya daha ileri teknolojiler içeren yeni ekipmanlar satın almak demektir.

Makine modernizasyonunun bir örneği, soğutma ve/veya iklimlendirme sistemini, daha düşük GWP’li soğutucu kullanmak veya ODS’yi daha çevre dostu soğutucularla değiştirmek için uyumlu hale getirmek üzere yükseltmektir.

Bir diğer örnek, daha temiz yakıtlarla beslenen ve dolayısıyla daha az hava emisyonuna yol açan yeni kazan veya jeneratör tedarikidir.

Bu Nasıl Doğrulanacak:

Evet

Gerekli Belgeler:

  • Ekipman yükseltmeleri veya son yükseltmelerin belgelendirilmesi için planların / prosedürlerin dokümantasyonu
  • Son ekipman yükseltmelerinin listesi (eğer uygunsa)

Görüşmede Sorulacak Sorular:

  • Yönetim ekipman yükseltmeleri veya son güncellemelerin dokümantasyonu için plan / prosedürü tanımlayabiliyor.

İnceleme – Fiziksel olarak Bakılması Gereken Hususlar:

Tesiste plana göre ekipman yükseltmelerinin yapıldığını doğrulayın

 

top
X